با آنكه رنجور و خسته بودند از نشاط مدد فرشتگان تا به بر حصن آمدند ( 1 ) ، و خداى تعالى سه هزار فرشته را فرستاد و عن قريب فتح برآمد . بعضى دگر گفتند : وعدهء پنج هزار روز احد بود به شرط صبر و تقوى ، چون به شرط وفا نكردند خداى تعالى مدد نكرد ، و آن وهن بيفتاد ( 2 ) ، اين قول عكرمه و ضحّاك است . بعضى دگر گفتند : اين روز احد بود . چون ابو سفيان خواست كه رجعت كند و باز آيد ، و مىگفت : تا مدينه نستانم نروم . و رسول - عليه السّلام - مستشعر مىبود ، از آن امير المؤمنين را فرستاد و گفت : برو و بنگر تا ( 3 ) ابو سفيان و مشركان چه مىكنند ! اگر بر اسپان نشسته‌اند و شتران پيش كرده ، آهنگ مدينه دارند . و اگر بر شتر نشسته‌اند و اسپان بر قود گرفته ( 4 ) آهنگ [ 260 - ر ] مكّه دارند . و آنچه بينى كس را مگو تا مرا گويى ( 5 ) . امير المؤمنين گفت : من بيامدم ( 6 ) ، ايشان را ديدم بر شتران نشسته و اسپان بر قود گرفته ( 7 ) ، دانستم كه عزم مكّه دارند . شادمانه ( 8 ) شدم ، باز آمدم و رسول را خبر دادم ، و ما نيز با مدينه رفتيم ، خداى تعالى اين آيت فرستاد : * ( أَ لَنْ يَكْفِيَكُمْ ) * ، نه بس است شما را كه خداى تعالى كفايت كرد شما را بازگشتن مشركان از شما ؟ و ايشان را از شما برگردانيد . و در اين وجه ضعفى هست براى آن كه خلاف ظاهر است . * ( أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ ) * ، مفضّل گفت : فرق از ميان « مدّ » و « أمدّ » آن است كه هر چه بر سبيل معونت و نصرت باشد ، آن جا « امدّه » گويند ، و آنچه بر سبيل زياده باشد آن جا « مدّ » گويند ، بيانه قوله تعالى : وَالْبَحْرُ يَمُدُّه مِنْ بَعْدِه سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ( 9 ) . . . ، و بعضى دگر گفتند : فرق آن است كه « امدّ » در خير مستعمل باشد و « مدّ » در شر ، الا ترى الى قوله : وَأَمْدَدْناكُمْ بِأَمْوالٍ وَبَنِينَ ( 10 ) . . . ، و قوله : أَنَّما نُمِدُّهُمْ بِه مِنْ مالٍ وَبَنِينَ ( 11 ) . و

--> ( 1 ) . مب ، مر : تا به در حصار رسيدند . ( 2 ) . مب ، مر : آن هزيمت واقع شد . ( 3 ) . مر : كه . ( 4 ) . آج ، فق : اسپان پيش دارند ، مب ، مر : اسپان پيش كرده . ( 5 ) . مب ، مر : با كس مگوى تا پيش من آيى . ( 6 ) . مب و . ( 7 ) . مب ، مر : و عنان اسپان به دست گرفته . ( 8 ) . لب : شادمان ، مب ، مر : شادان . ( 9 ) . سورهء لقمان ( 31 ) آيهء 27 . ( 10 ) . سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 6 . ( 11 ) . سورهء مؤمنون ( 23 ) آيهء 55 .